Deze pagina is er één van een serie verslagen van onze reis naar het eiland Aneityum (republiek Vanuatu in de Stille Oceaan), het 5e ankerpunt van een wereldomvattend energie-grid in de vorm van de Akaija. We willen het eiland en de mensen leren kennen en hopelijk een antwoord vinden op de vraag: waarom Aneityum? Of all places.
Klik op deze link voor de eerste pagina van deze serie.

Op het moment dat ik dit schrijf op onze laptop (die we heel soms kunnen opladen met zonne-energie), 2 mei 2012, zijn we net teruggekeerd van een korte ‘Expeditie Rubenson’ naar de andere kant van het eiland. De bedoeling was om het eiland rond te gaan, maar dat is niet gelukt. Voor Marianne werd het gewoon te zwaar, en achteraf bezien bleek dat we net op tijd weer terug gegaan waren, want de dagen daarna kwam er een lichte storm opzetten, met veel regen en wind. Op zich niets bijzonders zolang je aan land blijft, maar op zee waren de golven gevaarlijk hoog, en dan is varen in een motorbootje geen pretje meer.

Maar we zijn wel een eind gekomen! Ter voorbereiding was er een boot nodig, er moest brandstof geregeld worden, dat soort zaken. Maar ook belangrijk was dat Ruben de chiefs om toestemming moest vragen. Je kunt niet zomaar buitenstaanders het eiland over laten trekken en heilige plaatsen laten bezoeken. Evenzogoed was de expeditie een succes, maar op een andere manier dan verwacht.

Zo gingen we dus met een mini-motorbootje de Stille Oceaan op, via een veilige plek door het rif en dan vlak achter de enorme branding die tegen het rif beukte langs het eiland varen op weg naar een landingsplek. Vanaf die plek moesten we enkele kilometers teruglopen over het strand naar de opgang voor het bezoeken van de eerste lokatie ergens ‘daarboven’. Stel je dat lopen niet al te simpel voor. De ene baai is voorzien van mooi geel zand, in andere liggen grote rolkeien, de volgende bestaat uit glibberige koraalriffen met boven de waterlijn de restanten van koraal- en schelpdieren, en dan is de overgang van de ene naar de andere baai een in zee uitstekende landtong die meestal uit grote vulkanische keien, basaltblokken of wat het ook is, bestaat. Soms is het strand niet goed begaanbaar en dan is er een pad door de bush.

<korte video Bushwalk> Maar je bent hier in de tropen, en ‘de bush’ is dan werkelijk BUSH, en dan hebben we het niet over die vent in Amerika. Groen dus, massa’s wortels, struiken, lianen, klimmende ranken, onzichtbare grond, enorme bladeren en alles dat groot, groen en grillig is. O ja… en ze hebben hier ook veel spinnenwebben, sommige erg groot, die meestal nog bewoond zijn ook, soms door hele families spinnen. Meevaller: ze zijn niet gevaarlijk. Maar of dat ook inhoudt dat ze niet zullen bijten als ze worden gestoord heb ik niet uitgeprobeerd. Ze zijn in elk geval niet rustgevend voor wandelaars zoals wij.

De zon staat aan deze kant van het eiland pal op het strand en dan is een eind lopen best een opgave, zeker voor Marianne. Ruben en ik wisselen het dragen van de grote rugzak af en Wopa (de zoon van de andere holy man, David, en momenteel de chief van het noorden) heeft z’n eigen rugzak mee, zo’n modern dingetje voor hikers. Marianne wordt zoveel mogelijk ontzien, wetende dat zij in haar situatie, gezien leeftijd, conditie en toestand van haar knie, een veel grotere prestatie levert dan wij mannen.

Aangekomen op de plek waar we omhoog moeten, een bijzondere plek zo’n driehonderd meter boven zeeniveau, besluiten we al snel dat dit voor Marianne geen doen is. Ruben blijft bij haar en hij is daar heimelijk niet zo treurig om. Ook voor hem is de klim zwaar, want ook zijn knie is niet al te best. Dus gaan Wopa en ik naar boven door de bush. Wopa voorop met de standaard uitrusting van elke tropenwandelaar: een bushknife. Dat is zo’n houten aardappelschiller met het lemmet van een kort zwaard en… vlijmscherp. Ze doen daar alles mee: hakken en slaan om het pad voor toekomstige wandelaars open te houden, boomstammen markeren, tekeningen in het zand maken, kokosnoten openhakken, fruit van de bomen plukken, teennagels knippen, etc… En het oogt als een soort statussymbool voor elke man, net zoals de nieuwste mobiel dat voor vrouwen is. Al hebben ze die hier ook, maar ik zie ze nooit sms-en. Ik vroeg of het markeren van boomstammen een doel had, b.v. om het pad te markeren. Nee dus… gewoon verveling. Ik heb dat gevraagd en dit antwoord had ik niet verwacht. Maar intussen weet ik wel dat als je kriskras littekens op ooghoogte in boomstammen ziet, dat daar wandelaars gelopen hebben. Het zal ooit nog wel eens op die manier worden bekeken, denk ik. Ik was te vroeg met die opmerking.

O ja… en had ik al iets verteld over het schoeisel: blote voeten.

Normaal gesproken kom ik mijn grenzen niet snel tegen, maar op het laatste deel van deze klim, boven de bomen op de vrij kale rotsige bodem in de zwoele hitte van een tropische zon aan zee, in een pittig tempo, was ik tenslotte helemaal op en ik kon tijdelijk nauwelijks meer op m’n benen staan. Voor de rotsige bodem van het laatste stuk had ik m’n sandalen weer aangedaan, maar die waren nat en modderig en dus glad, en dan met een dure camcorder in je hand ook nog proberen alles vast te leggen en tegelijk de man die hier thuishoort en in de kracht van z’n leven is proberen bij te houden valt niet mee. En m’n ego werd uiteindelijk gestreeld, want ze waren best wel onder de indruk dat een blanke man op blote voeten door de bush durfde te lopen en dat nog goed deed ook. Wopa zei later ook nog tegen Marianne dat hij het heel bijzonder vond om samen met mij, een blanke, naar deze plek te mogen en kunnen gaan.

Teruggekomen bij Marianne en Ruben moesten we nog een eind strandwandelen op weg naar de oom van Wopa die hier met zijn familie aan het strand woont. Wat stel je je voor met ‘aan het strand wonen’ op een Stille Zuidzee-eiland? Een witte vakantievilla met groen grasveld en een rode Ferrari voor de deur?

Dit is anders. Vanaf het strand zie je om te beginnen amper dat hier iemand woont: palmbomen en ander groen zien er hier net zo uit als overal langs het strand.  Maar op afstand zie je wat rook boven de bomen. Als je wat beter kijkt zie je met enige moeite tussen de bomen een paar palen die enkele golfplaten ondersteunen. Kijk je nog beter dan staat er wat verderop een groene wateropslagtank op palen. Er loopt niemand, maar de grond is mooi vlak tussen de bomen. Kom je dichterbij dan zie je een stookplaatsje en er liggen een paar gevlochten matten op de grond, en er staat zowaar een soort van langwerpige tafel met daarop potten, pannen en bestek. De grond is niet alleen vlak, maar keurig aangeveegd en ontdaan van losse bladeren. Een holle boomstam aan de rand van de vlakke plek is kennelijk bedoeld om op te zitten. Bij het zien van de tafel met potten, pannen en bestek is m’n eerste gedachte: o… ze hebben de boel even buiten uitgestald om alles binnen op te ruimen. Maar direct besefte ik: dit is ‘binnen’! Bij het betreden van de open plek betreed je een woning.

Ruben laat ons met zachte stem weten dat we niets moeten doen. Je hoort je aan etiquette te houden, net zo goed als je bij ons op een deur klopt en niet zomaar bij vreemden naar binnen loopt. Met z’n bushknife klopt Wopa dus eerst op een harde boomstam, om ‘bezoek’ aan te kondigen. Daar wordt niet gelijk op gereageerd, maar een aantal minuten later komt er een vrouw naar ons toe lopen. Ze kijkt ons niet merkbaar aan, maar overlegt eerst met Ruben. Daarna pas kijkt ze naar ons en geeft ons een hand. Dat ‘handen geven’ is een introductie van de missionarissen. Oorspronkelijk is een licht buigen van je hoofd of een glimlach zonder iets te zeggen de standaard begroeting.

Ze gaat even op een van de gevlochten matten zitten terwijl wij plaatsnemen op de holle boomstam en lange tijd gebeurt er niets, terwijl Marianne en ik alles om ons heen in ons opnemen. Dan komt er nog een vrouw te voorschijn, met een enkele maanden oude baby op haar arm, ze glimlacht even naar ons, maar zegt verder niets. Nog een paar minuten later komt de man des huizes naar voren, een grote donkere man die er wat nors uitziet. Niet zomaar iemand, maar een man met gezag. Dat straalt van hem af. Hij mag dan op bloten voeten lopen, maar hij maakt beslist indruk, ook zonder 3-delig pak en zwarte zonnebril. Ook hij bemoeit zich amper met ons, het lijkt alsof hij ons niet eens waarneemt. Ruben doet het woord.

Dit is een voor westerlingen heel precaire situatie die beslist verkeerd af zou lopen als je de gebruiken niet kent. Niet dat je in een kannibalenpot zou verdwijnen of zoiets,  dat is nu achterhaald, maar door het schaarse gebruik van woorden weten we niet waar we aan toe zijn. Deze man die hier kennelijk de baas is praat nauwelijks en lijkt in onze ogen zelfs wat wantrouwig. Maar we zijn deze zwijgzame begroetingen al een beetje gewend en weten dat dit normaal is. Alles gaat hier volgens traditionele gebruiken en daar hoort niet een oppervlakkig koetjes-kalfjes gesprek bij om elkaar te leren kennen. Bij ons is praten zonder inhoud (zoiets als “lekker weertje vandaag he?”) een manier om het ijs te breken in de eerste minuten van een ontmoeting met vreemde mensen. Dat zou hier totaal niet begrepen worden.

Ruben vertelt een korte versie van het Akaija-verhaal, vraagt ons op een bepaald moment uit te leggen hoe de Tesla-spoel werkt om bliksems op te wekken (klinkt bizar hè, maar zo ging het echt) en dan ontdekken we dat deze man prima Engels verstaat, maar hij spreekt verder niet tegen ons. Hij kijkt en knikt zonder iets te zeggen en Ruben praat daarna weer verder.

Tenslotte is hij klaar. De overige familieleden hebben ook zitten luisteren en uit hun niet-afwijzende houding maken wij op dat ze wellicht positief onder de indruk zijn van het verhaal. Beter kan ik dit niet omschrijven: dit is voor ons heel onwennig. Het begint al donker te worden en ter afsluiting van dit officiële deel geven we de man een zilveren Akaija-Iloa met beschrijving, zoals we er al vele weggegeven hebben. Net als de andere keren dat we iets gaven wordt het pakketje niet opengemaakt, maar alleen in ontvangst genomen.

Nu wordt de sfeer iets gemoedelijker en Ruben zegt dat we nu iets moeten eten.

Okay… hoe dan? In feite, zo begrijpen we, staat het ons nu vrij om zelf potten en pannen te pakken en ons maaltje te koken boven het vuur. Maar hier komen onze eigen gebruiken in het geding. Zoiets doe je niet als bezoeker, als Europese bezoeker dan. Er is maar één vuur en er zijn nog zo’n 10 mensen hier die moeten eten. Maar onze meegebrachte opgiet-noodles brengen uitkomst. Er hing toch al een grote ketel water boven het vuur en dit spul blijkt heel handig: noodles met een kruidig smaakje waar je alleen wat heet water op hoeft te gieten. Samen met wat choco-achtige koekie-crackers is dat een aardig maal waar wij in elk geval zeer tevreden over zijn. De rest eet nog niet, maar er worden door een van de vrouwen samen met haar zoon wel groene dikke wortels of zoiets voorgesneden en klaargemaakt, maniok en tarot. Onderwijl krijgen we rechts van ons les in rimboe-babyverzorging… in het inmiddels pikkedonker.

Hygiënisch ingestelde vroedvrouwen in Nederland krijgen nu een rolberoerte, maar wij zijn zachtjes uitgedrukt zeer onder de indruk. Zittend op de gevlochten mat met een zaklamp tussen schouder en hoofd ingeklemd, verschoont de moeder haar baby heel rustig en beheerst. Uit een van bladeren gevlochten zak haalt ze alles te voorschijn dat bij het baby verschonen in de bush nodig is. Katoenen luiers uiteraard, geen bomenverslindende pampers. De baby in kwestie laat zich dit alles welgevallen en is helemaal happy. We hebben hem maar enkele pruttelgeluidjes horen maken en hoorden hem verder helemaal niet. Hygiënisch? Jazeker! Het is alleen wat je onder ‘hygiënisch’ verstaat. Ik vermoed dat deze babies vanaf dag één in contact komen met alles dat ze moeten ‘weten’, of dat hun lichaam moet weten om op deze plek te kunnen leven. Om te beginnen zijn dat de liefde en geborgenheid. Nou, dat is hier volop aanwezig, maar niet in de vorm van massa’s plastic speelgoed. Wel is alles aanwezig om ‘van’ te leren: alles dat je in de natuur in de tropen maar kunt bedenken waar wij huiverig voor zijn, alles dat kruipt, vliegt en groeit alsmede alle onzichtbare gevaren. Misschien is juist de confrontatie met alles dat je ziek kan maken in de eerste jaren van je leven wel de beste verdediging ertegen. Ik zou dit graag hebben gefild, maar zoals jullie begrijpen doe je dat niet op zo’n moment, ook geen foto’s.

Nadat we gegeten hebben en de anderen nog moeten beginnen wordt ons vervolgens onze slaapplaats gewezen: een traditionele hut. Het blijkt de persoonlijke slaaphut van onze gastheer en gastvrouw! We worden als eregasten behandeld!!!

Ik kan hier nog veel meer over vertellen, maar ik zal het voor nu laten met te zeggen dat deze overnachting bij zulke liefdevolle mensen die helemaal volgens de oude traditie leven, een ervaring is om nooit te vergeten! Niemand zal ons ooit meer kunnen wijsmaken dat deze manier van leven in de bush ‘primitief’ is. Zo kunnen leven in deze omgeving is iets dat je zelfs op de universiteit niet zult kunnen leren. Dat kan alleen door de optelsom van vele generaties kennis, overgedragen in vele jaren van opvoeding over elk aspect van de natuur.

O ja… wat ons ook opviel was dat we de volgende ochtend zagen dat er nog een zitplaats was, verder naar achteren gesitueerd. Ook dat was een vlak stukje grond dat keurig aangeveegd was, met in het midden een enorme Banyan-tree. We moesten allebei gelijk denken aan de ‘Home Tree’ uit de film Avatar. Niet alleen vanwege z’n grootte, maar ook vanwege de enorme energie die er van zo’n familieboom op deze ceremoniële plek uitgaat.

‘Douchen’ was hier nog iets meer basic: dicht bij zee, nog net tussen de bomen, maar wel afgeschermd van de rest, stond een grote metalen schaal waarin water uit een dikke zwarte rubberslang stroomde. De wc was een heel eind de andere kant uit het bos in, niet te bereiken zonder zaklamp. En wat we heel bijzonder vonden was dat we in de slaaphut een ceremoniële schaal zagen liggen. Ik heb ‘m gefotografeerd zonder toestemming, maar ik neem aan dat ze geen bezwaar zullen hebben hem hier te tonen.

Heel, heel bijzonder om dit allemaal mee te mogen maken!

De volgende morgen gingen we verder op pad, maar tijdens het lopen bleek dat deze tocht toch te zwaar werd. Ruben legde dit aan ons voor zoals een expeditieleider met verantwoordelijkheidsgevoel dat hoort te doen: geen onnodige risico’s nemen als je op jezelf bent aangewezen in de tropen. We zullen dus nog een keer terug moeten in de toekomst :-). Toen het de volgende dag hard ging regenen en waaien waren we maar wat blij dat we niet verder gegaan zijn. Misschien was het gewoon de tijd nog niet.

De laatste dagen op Aneityum hebben we uiteraard heel veel met Ruben gepraat en van alles uitgewisseld. Omdat er geen internet is en geen bibliotheken, is hun kennis van de westerse wereld beperkt. Ze kijken zo en dan wel samen naar de t.v., vooral als er een spannende film wordt uitgezonden, of uiteraard… voetbal. Ruben had b.v. de Lord of the Rings ook gezien. We hebben dus een lijst opgesteld met boeken en andere zaken waarvan we denken dat die heel nuttig kunnen zijn voor Aneityum, zoals b.v. de boeken van Anastasia, de Geometrie van de Schepping van Drunvalo, de Boodschap van Water van Emoto, etc. In het Engels uiteraard. Ruben was daarin zeer geïnteresseerd. Als m’n eigen boek uitkomt in het Engels gaat dat natuurlijk direct ook naar Aneityum.

Anelcouhat Primary School

We hebben veel belangstelling voor de school, en ook voor muziek en dans van Aneityum en we hebben Ben, het hoofd van de school, gevraagd of het mogelijk is de school te bezoeken, en of we video-opnames mochten maken tijdens de lessen.

We schrokken een beetje van de omstandigheden waarin de leerlingen leskrijgen. Alles is oud en wordt steeds opnieuw gebruikt voor zover mogelijk. Het is een schrille tegenstelling met de omstandigheden waarin onze kinderen tegenwoordig leskrijgen: digitale schoolborden aangestuurd door dure computers, kinderen met mobieltjes en vaak nog een laptop ook… het mag ze aan niets ontbreken, want als school moet je concurreren. Ouders zijn kennelijk gevoelig voor technologische snufjes in het onderwijs. Uiteraard moeten leerlingen voorbereid zijn op de huidige maatschappij waarin de computer zo centraal staat, maar ik betwijfel of al die techniek de leerlingen werkelijk ‘beter’ maakt. Er is in elk geval wel veel geld mee gemoeid.

Hieronder volgen enkele foto’s van de verschillende klassen.

Het blijkt dat er tegenwoordig een leraar voor Cultural Class is aangesteld om de tradities van Aneityum levend te houden, iets waar ook Ruben heel blij mee is. Die lessen zijn vanuit ons guesthouse prima mee te luisteren en op het grasveldje voor ons wordt er regelmatig geoefend. Leuk is dat als een bepaald lied wordt gezongen en gedanst, nadien iedereen in de buurt, wijzelf inbegrepen, dat melodietje loopt te fluiten of te zingen. Het werkt heel aanstekelijk.We hebben videobeelden en ik zal enkele opnames zometeen laten zien als het me technisch lukt.

En hieronder volgende enkele video-opnames van het aanleren en daarna het uitvoeren van enkele traditionele dansen. (klik op de link, de video’s openen in een apart venstertje als je een video-speler geïnstalleerd hebt)

1. Aanleren v.e. lied tijdens de Cultural Class dat bij een traditionele dans hoort

2. Traditionele dansles door de leerlingen van de Anelcauhat Primary School

Ik vroeg aan Meester Jona of we een lijstje konden krijgen met materialen die de school het hardste nodig heeft, met in gedachten dat we mogelijk een steentje kunnen bijdragen door hier b.v. via deze website aandacht aan te geven. Welnu… hier is het lijstje:

Engels woordenboek
Rekenmachines
Mathematische instrumenten voor b.v. de rekenlessen
Speelgoed en spelletjes voor de jongste leerlingen (kleuterleeftijd)
Voetballen en volleyballen
Een CD-speler voor elke klas
Pennen, potloden, kleurtjes en kleurpotloden.

Jullie begrijpen de vraag…
De officiële naam en adres van de school is: Anelcauhat Primary School, Aneityum Island, Vanuatu. Dan komt het beslist goed aan, zo hebben we zelf gezien.
Mochten jullie iets kunnen en willen bijdragen, laat het ons dan weten. We zijn voornemens van de zomer een flinke doos met spullen naar Aneityum te versturen. Dat komt dan via het vliegtuig op Mystery Island aan. We zien al voor ons dat daar onder het nieuwsgierig oog van de inwoners een grote doos uitgeladen wordt met daarop een grote sticker ‘I Love Akaija’.

Voor ons heel speciaal was de laatste middag op Aneityum, vrijdagmiddag 4 mei 2012.
Het gerucht was verspreid… vermoedelijk is zo’n beetje iedereen op Aneityum nu wel op de hoogte waar Nederland ligt. En ook van het feit dat het sieraad dat daar vandaan komt hun woord ‘akaija’ als naam heeft meegekregen voor ‘Wij allen zijn één’. Maar hoe zit dat nou precies met dat sieraad? En waarom hebben die twee blanken een grote wereldbol bij zich met zilveren lijnen die precies over Aneityum lopen?
We kregen de vraag of we een presentatie wilden houden voor de mensen van Aneityum. En de verwachting was dat niet alleen de ‘gewone’ mensen van Aneityum zou komen, maar ook chiefs, regiochiefs, districtshoofden en wie er verder allemaal maar iets te vertellen had. Een kritisch publiek dus.

We begonnen die middag op het afgesproken uur met een kleine groep mensen die aandachtig zaten te luisteren. Vooral Marianne deed het woord en ik probeerde een paar korte video-opnames te maken. Uit de blikken en opmerkingen maakten we op dat er interesse was voor ons verhaal, maar we hadden verwacht dat de belangstelling groter zou zijn. Nou is tijd in de tropen relatiever dan bij ons… als je een tijd afspreekt wil dat meestal zoveel zeggen als: ergens in de uren daarna.

Zo ook nu. Tijdens ons verhaal waren er meer mensen binnengekomen. We waren al een keer overnieuw begonnen, maar tenslotte gingen we maar gewoon verder en toen er vragen gesteld werden bleek de beste oplossing het verhaal gewoon nog een keer te vertellen. Gaande dat verhaal was de klas behoorlijk volgestroomd en aan het eind werden er zoals verwacht mocht worden kritische vragen gesteld. We kwamen tenslotte niet zomaar iets vertellen. Dit verhaal betrof heel Aneityum, niemand uitgezonderd.

Aan het eind voegde ik een paar woorden toe: “Wat jullie ook zullen besluiten in de toekomst, verlies niet datgene dat Aneityum zo bijzonder maakt. We zijn bijzonder onder de indruk van jullie, van jullie saamhorigheid, zo hebben we het nog niet eerder meegemaakt en we hebben best wel wat gezien van de wereld. De werkelijke kracht van Aneityum ligt in jullie, in de mensen: Wij zijn Eén.
En wat jullie ook zullen doen: verlies dat alsjeblieft nooit.”

We kwamen er zonder kleerscheuren vanaf. Sterker nog: we kregen zelfs een applaus! En de gebruiken van Aneityum nu een beetje kennende, waarbij applaudiseren geen traditioneel gebruik is, was dat heel bijzonder. En iedereen wilde ons een hand geven, ook de jongemannen. Het ontroerde ons!

De volgende morgen vertrokken we…

“We should understand well that all things are the work of the Great Spirit. We should know that He is within all things: the trees, the grasses, the rivers, the mountains, and all the four-legged animals, and the winged peoples; and even more important, we should understand that He is also above all these things and peoples. When we do understand all this deeply in our hearts, then we will fear, and love, and know the Great Spirit, and then we will be and act and live as He intends.”

Nicolas Black Elk, holy man of the Lakota

Lees ook de andere verslagen van onze reis Akaija goes Gaia, naar Aneityum in de Stille Zuidzee

1 Voorbereidingen
2 Nieuw Zeeland in 3 dagen
3 Vanuatu: Eerste Indrukken
4 Het Belang van Aneityum
5 Digitale Postkaart uit Vanuatu
6 Expeditie Rubenson
7 Mount Doom en de Blue Mountains